اسپیرومتر تشویقی چیست و چگونه استفاده می‌شود؟
اسپیرومتر تشویقی چیست؟
اسپیرومتر تشویقی (Incentive Spirometer) وسیله‌ای ساده برای تمرین تنفس عمیق و کنترل‌شده است. این وسیله به فرد کمک می‌کند هنگام دم، حجم بیشتری از هوا را وارد ریه‌ها کند و الگوی تنفس عمیق‌تری داشته باشد.
اسپیرومترهای تشویقی معمولاً بعد از برخی جراحی‌ها، در دوره‌های کم‌تحرکی یا در برنامه‌های توان‌بخشی تنفسی با توصیه پزشک یا متخصص مورد استفاده قرار می‌گیرند.
مدل‌های سه‌توپ با بالا رفتن توپ‌ها، بازخورد دیداری ساده‌ای به کاربر می‌دهند و او می‌تواند شدت دم خود را مشاهده کند.
اسپیرومتر تشویقی سه توپ 1200 سی سی
تفاوت اسپیرومتری با اسپیرومتر تشویقی چیست؟
این دو اصطلاح گاهی با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.
اسپیرومتری یک آزمایش تشخیصی برای اندازه‌گیری عملکرد ریه‌هاست که معمولاً در مراکز درمانی و با دستگاه‌های مخصوص انجام می‌شود.
اما اسپیرومتر تشویقی وسیله‌ای تمرینی است که برای کمک به انجام دم عمیق و منظم طراحی شده است.
بنابراین اسپیرومتر تشویقی برای تشخیص بیماری‌های ریوی استفاده نمی‌شود و جایگزین تست اسپیرومتری پزشکی نیست.
اسپیرومتر سه‌توپ چگونه کار می‌کند؟
در مدل‌های سه‌توپ، هنگام دم از طریق دهانه دستگاه، جریان هوا باعث بالا آمدن توپ‌ها در محفظه‌های شفاف می‌شود.
هرچه دم قوی‌تر و کنترل‌شده‌تر باشد، تعداد بیشتری از توپ‌ها بالا می‌آیند.
هدف اصلی، بالا بردن سریع توپ‌ها نیست؛ بلکه انجام دم آرام، عمیق و پیوسته است.
این بازخورد دیداری باعث می‌شود کاربر بتواند بهتر روی کیفیت تنفس خود تمرکز کند.
اسپیرومتر تشویقی چه کاربردی دارد؟
این وسیله ممکن است با تجویز یا توصیه کادر درمان در شرایط مختلف استفاده شود، از جمله:
- تمرین تنفس عمیق
- کمک به بهبود تهویه ریه‌ها
- دوره پس از برخی جراحی‌ها
- دوره‌های کم‌تحرکی یا استراحت طولانی
- توان‌بخشی تنفسی
- کمک به حفظ حرکت مناسب قفسه سینه
- تمرین کنترل‌شده دم
در افراد بستری یا افرادی که پس از جراحی کمتر حرکت می‌کنند، تنفس ممکن است سطحی‌تر شود. در چنین شرایطی، تمرین تنفس عمیق می‌تواند بخشی از برنامه مراقبتی بیمار باشد.
نحوه استفاده از اسپیرومتر تشویقی سه‌توپ
برای استفاده صحیح، بهتر است فرد در وضعیت نشسته یا نیمه‌نشسته قرار بگیرد.
سپس:
- دستگاه را در حالت عمودی نگه دارید.
- ابتدا یک بازدم معمولی انجام دهید.
- دهانه دستگاه را بین لب‌ها قرار دهید و لب‌ها را کاملاً دور آن ببندید.
- به‌آرامی و عمیق از طریق دهان دم بکشید.
- تلاش کنید توپ‌ها به‌صورت کنترل‌شده بالا بیایند.
- پس از دم کامل، چند ثانیه نفس را نگه دارید؛ در صورتی که پزشک یا درمانگر چنین توصیه‌ای کرده باشد.
- دهانه را از دهان خارج کنید و به‌آرامی بازدم کنید.
- کمی استراحت کرده و تمرین را طبق برنامه توصیه‌شده تکرار کنید.
نکته مهم این است که حرکت توپ‌ها باید با دم انجام شود، نه با فوت کردن داخل دستگاه.
چند بار در روز باید از اسپیرومتر استفاده کرد؟
تعداد دفعات استفاده برای همه افراد یکسان نیست.
برنامه تمرینی باید بر اساس شرایط فرد، نوع جراحی، وضعیت تنفسی و توصیه پزشک، پرستار یا فیزیوتراپیست تنفسی تعیین شود.
به همین دلیل نباید تعداد مشخصی از تمرین‌ها را برای همه افراد به‌صورت یکسان در نظر گرفت.
اگر هنگام استفاده دچار سرگیجه شدید، تمرین را متوقف کنید و چند دقیقه با تنفس معمولی استراحت کنید.
آیا بالا آمدن هر سه توپ بهتر است؟
نه لزوماً.
هدف تمرین همیشه بالا بردن هم‌زمان هر سه توپ نیست. توان تنفسی افراد متفاوت است و تلاش بیش از حد برای بالا بردن تمام توپ‌ها ممکن است باعث خستگی یا سرگیجه شود.
مهم‌تر از تعداد توپ‌ها، انجام دم عمیق، آرام و کنترل‌شده است.
پیشرفت در تمرین باید تدریجی و متناسب با وضعیت فرد باشد.
اسپیرومتر تشویقی پس از جراحی
پس از بعضی جراحی‌ها، درد، بی‌تحرکی یا خوابیدن طولانی ممکن است باعث شود فرد نفس‌های کوتاه‌تر و سطحی‌تری بکشد.
در این شرایط، پزشک ممکن است تمرین تنفس عمیق با اسپیرومتر تشویقی را توصیه کند.
این تمرین می‌تواند بخشی از مراقبت‌های تنفسی پس از جراحی باشد، اما استفاده از دستگاه باید همراه با سایر توصیه‌های پزشکی مانند تحرک مناسب، سرفه کنترل‌شده یا تغییر وضعیت بدن انجام شود.
چه زمانی استفاده از اسپیرومتر را متوقف کنیم؟
در صورت بروز موارد زیر بهتر است تمرین متوقف شده و با پزشک یا کادر درمان مشورت شود:
- تنگی نفس غیرعادی
- درد شدید قفسه سینه
- سرگیجه شدید
- ضعف ناگهانی
- کبودی لب‌ها یا انگشتان
- تشدید قابل توجه سرفه
- احساس فشار غیرمعمول در قفسه سینه
اسپیرومتر تشویقی وسیله کمک‌تمرینی است و در صورت بروز علائم جدی نباید جایگزین ارزیابی پزشکی شود.
چه کسانی باید با احتیاط بیشتری از اسپیرومتر استفاده کنند؟
افرادی که بیماری تنفسی یا قلبی زمینه‌ای دارند، اخیراً تحت جراحی قرار گرفته‌اند یا با تنگی نفس شدید مواجه‌اند، بهتر است نحوه و دفعات استفاده را با پزشک یا متخصص درمانی هماهنگ کنند.
در کودکان، سالمندان یا بیمارانی که توانایی کنترل صحیح تنفس را ندارند نیز آموزش اولیه اهمیت بیشتری دارد.
نحوه تمیز کردن اسپیرومتر
قسمت دهانی دستگاه باید به‌طور منظم تمیز شود.
در صورتی که دستورالعمل سازنده اجازه دهد، بخش جداشدنی دهانی را می‌توان با آب ولرم و شوینده ملایم شست‌وشو داد و سپس اجازه داد کاملاً خشک شود.
دستگاه بهتر است به‌صورت شخصی استفاده شود و میان چند نفر مشترک نباشد.
همچنین باید از ورود آب به بخش‌هایی که امکان خشک شدن کامل آن‌ها وجود ندارد جلوگیری کرد.
اسپیرومتر تشویقی؛ یک تمرین ساده برای تنفس آگاهانه‌تر
در بسیاری از برنامه‌های مراقبت تنفسی، تمرین صحیح و منظم مهم‌تر از انجام تمرین با شدت زیاد است.
اسپیرومتر تشویقی سه‌توپ با ارائه یک بازخورد دیداری ساده، به کاربر کمک می‌کند دم عمیق و کنترل‌شده را بهتر تمرین کند.
انتخاب و استفاده از تجهیزات مراقبتی زمانی مؤثرتر است که همراه با آموزش صحیح و متناسب با شرایط هر فرد باشد.
هُماس طب | حرکت دوباره
